kürt dilini tanıyalım
- Kürtçenin Lehçeleri ve şiveleri
Bütün dünya dillerinde olduğu gibi Kürtçede de farklı lehçe ve şiveler vardır. özellikle Kürtlerin varlığını ve dillerini kabul etmek istemeyenler, bütün Kürtçe şive ve ağızları lehçeymiş gibi göstermektedirler. Hatta bu çevreler bazen Kürtçe lehçelerin ayrı diller olduklarını bile ileri sürerler. Oysa bu konu uzun zamandan beri Kürdologlar ve dilbilimciler tarafından aydınlatılıp tanımlanmıştır. Kürtçede bulunan birçok şiveyi tek tek ele almak mümkün olmadığından, sadece lehçeler ele alınacaktır.
1) Kurmancî (Kirdasî, Kurdmancî, Kurmanciya jorê)
2) Soranî (Kelhûrî, Babakurdî, Kurmanciya jêrê)
3) Zazakî (Kirmanckî, Dimilkî, Kirdkî)
4) Goranî (Hewramî)
5) Loranî (Lorî)
KURMANCÃŽ: Kürtler arasında en fazla konuşulan lehçe “ Kurmancî ” lehçesidir. Kürtlerin yaşadığı dört devletin (Türkiye, Suriye, Irak, iran) sınırları içinde konuşulur. Zengin bir yazılı ve sözlü geleneğe sahiptir. Kürtçenin klasikleri sayılan destan ve eserlerin birçoğu bu lehçe ile yazılmıştır.
SORANÃŽ: “ Kurmancî ” den sonra en fazla konuşulan lehçedir. Büyük bir kısmı Irak'ta olmak üzere iran'ın bir kısmında da konuşulur. Irak'taki elverişli şartlar bu lehçeyi diğer lehçelere göre her açıdan (Edebi, bilimsel, toplumsal vs.) daha iyi bir konuma taşımıştır. Irak'ta tüm baskılara rağmen Kürtçe (Kurmancî-Soranî lehçeleri) hiçbir zaman yasaklanmamış ve günümüzde Irak'ın iki resmi dilinden biri olmuştur.
ZAZAKÃŽ: Kürtçenin en köklü lehçelerinden biridir. Sadece Türkiye Kürtlerinin bir kısmı tarafından konuşulur. Sözlü gelenekte büyük birikime sahip olmasına rağmen bu birikimi yeterli ölçüde yazıya taşıyamamıştır. Bu durumdan dolayı Kürdologlar son zamanlarda “Zazakî” üzerine çalışmalarını yoğunlaştırmıştır. özellikle “Vate” yayınları bu konuda ciddi çalişmalar ortaya koymuştur.
GORANÃŽ: “ Zazakî ” ile beraber Kürtçenin en köklü lehçelerinden biridir. En az konuşulan lehçe olmasına rağmen geçmişten günümüze çok güçlü bir edebi geleneğe sahiptir. Sadece iran'da konuşulur.
LORANÃŽ: Sadece iran'da konuşulur. Her ne kadar iran resmi idolojisi bu lehçeyi Farsçanın bir lehçesi olarak göstermeye çalışsa da bilimsel araştırmalar bu lehçenin Kürtçenin kadim lehçelerinden biri olduğunu ortaya koymuştur. iran'ın bu resmi tezine en iyi cevabı “ Loranî ” lehçesi ile özdeşleşen Baba Tahirê Hemedanî (Uryan) vermiştir. şair, bir şiirinde Arapçanın islamiyetin gelişiyle beraber diğer diller üzerindeki etkisini anlatırken (Kurd nivistim Ereb şiyar bûm - Kürt geceledim Arap uyandım) Kürt olduğunu açık bir şekilde dile getirmiştir.
tümünü gör