kalsitriol
-
kalsiyum ve fosfor elementlerinin metabolizmasını düzenlemekten sorumlu, kolesterolden oluşan bir hormondur.
d3 vitamininin aktif formudur.
medikal literatürdeki adı: calcitriol
Kalsiyum metabolizmasını düzenleyici, özellikle hipokalsemi'yi düzeltici bir metabolit; 1,25-dihidroksikolekalsiferol; kalsitriol (Bağırsaklardan kalsiyum emilimini uyarıcı olarak etki gösteren kalsitriol, böbreklerde oluşur. Bu maddeden hazırlanan preparat, hipokalsemi tedavisinde kullanlır).
Bağırsak mukozasında kalbindin üretimini artırıp kalsiyum ve fosforun emilimini, kemiklerden kalsiyum ve fosforun salınımını, böbreklerden kalsiyum ve fosforun geri emilimini sağlayarak kan kalsiyum, fosfor düzeyini yükseltmede görev alan ve D3 vitamininin karaciğer ve böbreklerde biyotransformasyona uğrayarak oluşturduğu D vitaminin etkin biçimi, 1,25-dihidroksikolekalsiferol.
D vitamini eksik olan insanlarda kalsitriol ek olarak dışarıdan takviye edilerek sağlanmaktadır.
Kalsitriol hormonu böbreklerde olan kalsiyum eksikliğin azaltmaktadır. Bu yüzden Kalsitriol görevleri ve faktörü önemlidir. Birçok geni kontrol edebilecek mekanizmaya sahip bir hormondur. Kalsiyum kemikler için gerekli ve depo elementidir ve bu kalsiyum metobolizmasını düzenleyen hormonda Kalsitriol`dur. Aynı şekilde fosfor mekanizmasını da düzenlemektedir. Kalsitriol hormonun yapısı steroid olmasıdır.
Kalsitriol hormonu enzim tepkimesiyle üretilmektedir. Kalsitriol hormonu sentezi öncelikle karaciğer ve böbrekte sağlamaktadır. Bu hormonun en belirgin özelliği olan D vitaminin sentezlenmesi karaciğere etki eden besinlerde bulunmaktadır ve sentez için dehidrolkolestrol da gerekmektedir. Dehidrokolestrol deride bulunmaktadır. Ciltte oluşan UV ışınları da sentez için gereklidir. Oluşan protein yapının karaciğer taşınması gerekir. Daha sonra oluşan tepkime böbreğe taşınır. kalsitriol sentezi sağlanır. D vitaminleri özellikle karaciğerde birikmektedir. D vitaminin sentezlenmesi için yine UV ışınları gerekli olmaktadır. kalsitriol karaciğerde Endoplazmik Retikulum, magnezyum, oksijenle sentezlenmektedir. Böbrekte ise magnezyum, oksijen, ferroredoksinle kompleks oluşturarak sentezlenmektedir.
-
1-25 dihidroksikolekalsiferolun kısaca adıdır. bu bileşik d vitamini'nin en aktif formu olmasına rağmen bir hormondur.
-
kalsitriol sentezi, oluşum mekanizması sırayla şöyledir:
• 7-dihidrokolesterol deride güneş ışığının da yardımıyla kolekalsiferole yani d3 vitaminine * dönüşür.
• kolekalsiferol karaciğerde 25-hidroksikolekalsiferole dönüşür
• 25-hidroksikolekalsiferol böbreklerde 1,25-hidroksikolekalsiferole dönüşür. ki bu aktif de vitamini yani kalstriloldür.
şematik gösterim: -
vitamin d ultraviyole B ışınları aracılığıyla 7-dehidrokolesterolden ciltte sentezlenir. Daha sonra karaciğerde ve böbrekte hidroksile olarak aktif forma (kalsitriol) çevrilir. Kalsitriol vitamin d reseptörüne etki ederek biyolojik etkinin oluşması için gerekli genlerin transkripsiyonunu düzenler. d vitamininin temel fonksiyonu serum kalsiyum ve fosfat düzeylerini korumaktır. D vitamini vücudun kalsiyum emilimi ve kullanımına yardım ederek güçlü kemiklerin oluşmasını ve korunmasını sağlar. Kemik, organik ve inorganik bölümlerden oluşan, özelleşmiş bir bağ dokusudur ve vücudun yükünü taşımakla görevlidir. Kemik dokusunda bulunan üç tür temel hücre vardır. Osteoblastlar, osteoklastlar ve osteositler kemik matriks döngüsünün temel hücre aktörleridir. Kemik dokusu ömür boyu bir yapım ve yıkım döngüsü durumundadır (remodeling). Bu döngüyü sağlayan en önemli faktörler Ca ve D vitaminidir.
