-
(bkz: anı hırsızı) -
ANI (HATIRA) TüRü
Bir kimsenin, özellikle tanınmış kişilerin yaşadıkları dönemde gördükleri ya da yaşadıkları ilginç olayları gözlemlerine ve bilgilerine dayanarak anlattıkları yazı türüdür. Tanınmış sanatçı, siyasetçi, ve bilim adamlarının yazdığı anılar onların yaşayışlarını, yaşadıkları dönemdeki önemli olayları anlatması bakımından önemlidir.
özellikleri :
1 – Yaşanmakta olanı değil, yaşanmış bir konuyu anlatır.
2 – insan belleğinde iz bırakan olay ve olguları anlatır
3 – Tarihsel gerçeklerin öğrenilmesine katkı yaptığı için tarihçilere ışık tutar.
4 – Tanınmış, bilim, sanat ve politika adamlarının yaşamlarını çalışma ve araştırmalarını anlatır.
5 – Yazarın unutulmasını istemediği gerçekleri kalıcı kılar.
6 – Geçmiş birinci kişinin ağzından kişisel yargılar ve yorumlarla verilir.
TARiHSEL GELişiMi
Batıda en çok yaygın bir tür olup ilk örneğini eski Yunan sanatçısı Ksenophon'un “Anabasis” adlı eseriyle vermiştir. Alman filozofu Eflatun'un birçok eseri bu türdendir 18. yüzyılda J. J. Rouseau'nun “ itiraflar” Goldoni'nin “iyilkik Sever Somurtkan”, Goethe'nin “şiir ve Gerçek Andre Gide'nin “Jurnaller “bu alanda önemli eserlerdir. 19. yüzyılda Fransız edebiyatında :Victor Hugo'nun”Gördüklerim”, Stendhal!ın “Bencillik Anılar, Verlaine'nin “ itiraflar Rus yazarTolstoy'un itidafım” 20. yüzylda dünyanın her ülkesinde çok sayıda edebiyatçı bu türde eserler vermeye devam etmektedir. Bizde, 7. yüzyıla ait “Göktürk Yazıtları” bu türün ilk örneği sayılmaktadır. 16. yüzyılda Hindistan'da bir imparatorluk kurmuş olan Babür şah'ın yazdığı “Babürname” , 17. yüzyılda Ebul Gazi Bahadır Han'ın yazdığı “şecere-i Türk” , Katip çelebi ve Naima'nın bir çok eseri bu türün örneklerindendir. Eski edebiyatta anı özelliği taşıyan “Vakainameler, Gazavatnmeler, sefaretnameler bu türün öenekleri sayılmaktadır
Edebi tür anlamında anı ise bizde Tanzimat döneminde başlamıştir. önceleri Ebuziya Tevfik ve Ali Suavi çıkardıkları gazetelerde anılarını yayınlarlar Daha sonra Akif Paşa'nın “Tabsıra” Namık Kemal'in “Magaza Mektupları” , Ziya Paşa'nın “Defter-i Amel” Ahmet Mithat Efendi'nin “Menfa” Muallim Naci'nin “ömer'in çocukluğu” Servet-i FünunDöneminde; Ahmet Rasim'in “Eşkal-i Zaman”, “Falaka” “ Maharir “,”şair “ Halit Ziya'nın “Kırk Yıl”, Saray ve ötesi Hüseyin Cahit Yalçın'ın : “ Edebi Hatıralar”. Son Dönem Edebiyatında Yakup Kadri: “Zoraki Diplomat, Vatan Yolunda , Gençlik ve Edebiyat Hatıraların” Ruşen Eşref ünaydın : “ Atatürk'ü özleyiş” Falih Rıfkı Atay : “çankaya” Halide Edip . “Türk'ün Ateşle imtihanı” Yahya Kemal: “ çocukluğum, Gençliğim, Siyasi ve Edebi Hatıralarım “ Yusuf Ziya Ortaç “ Porteler,” Bizim Yokuş” Ahmet Hamdi Tanpınar . “ Kerkük Anıları” Samet Ağaoğlu: “ Babamın Arkadaşları” Salah Birsel : “Ah Beyoğlu Vah Beyoğlu” Halikarnas Balıkçısı : “ Mavi Sürgün” Oktay Rıfat . “şair Dostlarım”
Ayrıca, son dönemde, Celal Bayar, ismet inönü, Kazım Karabekir ve Rauf Orbay gibi siyasi kişilerin yazdıkları anılar, yakın tarihimizi aydınlatması bakımından önemli eserlerdir.
ANI iLE GüNLüÄžüN BENZER VE FARKLI YANLARI
1 – Anı da günlük gibi bir kişinin başından geçen gerçek yaşantılardan kaynaklanan yazı türüdür .
2- Günlük yaşanırken anı ise yaşandıktan sonra yazılır
3 – Anılar, yazarların yaşlılık çağlarında yazdıkları ve yaşamları boyunca karşılaştıkları olayları nesnel bir şekilde ortaya koyan yazılardır Günlükler ise daha öznel, derin, içten ve ruhun derinliklerinden kopup gelen Anlık duygu ve düşünceler hakimdir.
4 – Anı yazılarının anlatım açısından kurgusal niteliklere sahip olduğunu da söyleyebiliriz Günlükler ise kurgudan uzak yoğun düşüncelerin toplamıdır. -
Yaşanmış olayların anlatıldığı yazı türü.
